Nepal first Election after deadly GenZ protest | Parties Campaigning for Poll

divyamarathi.bhaskar.com · Mar 2, 2026 · Collected from GDELT

Full Article

‘निवडणुकीनंतर जर देशाला पुन्हा बदलाची गरज भासली, तर आम्ही कोणत्याही वेळी, कोणत्याही ठिकाणी पुन्हा आंदोलनासाठी तयार आहोत. काही लोक भारतविरोधी प्रचाराचा प्रयत्न करतात, पण आम्ही खरे Gen Z नेते भारताबद्दल कोणतीही नकारात्मक भावना ठेवत नाही.’.नेपाळमध्ये झालेल्या Gen Z आंदोलनातील प्रमुख चेहऱ्यांपैकी एक टंका धामी आगामी निवडणुकीबद्दल उत्साहित आहेत. त्यांचे मत आहे की आंदोलनाने निवडणुकीत राजकीय पक्षांच्या प्राधान्यक्रमात बदल केला आहे. मात्र, आणखी एक Gen Z नेत्या तनुजा पांडे यांचे मत यापेक्षा वेगळे आहे. त्या म्हणतात, ‘राजकीय पक्षांनी आमच्या आंदोलनाचा गरज पडल्यास वापर केला आणि नंतर दुर्लक्ष केले.’नेपाळमध्ये गेल्या वर्षी 8-9 सप्टेंबर रोजी Gen Z आंदोलन झाले. त्यानंतर आता पहिल्यांदाच 5 मार्च रोजी निवडणुका होत आहेत. या निवडणुकीत Gen Z आंदोलनातून पुढे आलेले नेते कुठे आहेत? भारताबद्दल नेपाळचा Gen Z काय विचार करतो आणि नवीन सरकारकडून त्यांच्या काय अपेक्षा आहेत. हे जाणून घेण्यासाठी आम्ही काठमांडूमध्ये Gen Z आंदोलनातील प्रमुख नेते आणि सामान्य लोकांशी संवाद साधला.नेपाळमध्ये 275 जागांसाठी 5 मार्च रोजी मतदान होणार आहे. यात 1 कोटी 90 लाख लोक मतदान करतील.रस्त्यांपासून ते रॅलींपर्यंत Gen Z चा उल्लेख सप्टेंबरपासून नेपाळमध्ये सुशीला कार्की यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार कार्यरत आहे. निवडणुका जरी ऐन भरात असल्या तरी काठमांडूचे रस्ते भारताप्रमाणे बॅनर-पोस्टरने भरलेले दिसत नाहीत. रस्त्याच्या कडेला निवडणूक सभा मात्र नक्कीच होताना दिसतात.Gen Z च्या आंदोलनादरम्यान संसद, सर्वोच्च न्यायालय आणि अनेक सरकारी इमारतींमध्ये जाळपोळ करण्यात आली होती. भिंतींवर त्यांचे निशाण अजूनही आहेत. चौकाचौकातून ते निवडणूक सभांपर्यंत एक उल्लेख वारंवार येतो, तो म्हणजे Gen Z चा. यावरून हे समजते की Gen Z च्या आंदोलनानंतर होणाऱ्या पहिल्या निवडणुकीवर कोणत्या मुद्द्यांचा प्रभाव राहणार आहे.आम्ही Gen Z नेते टंका (पंकज) धामी यांच्याशी बोलून हे अधिक समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. टंका सध्या नेपाळी कम्युनिस्ट पार्टीमध्ये सेंट्रल कमिटी सदस्य म्हणून सक्रिय आहेत. आम्ही विचारले की या निवडणुकीत Gen Z आंदोलनाचे मोठे चेहरे कुठे आहेत? यावर ते सांगतात, 'आंदोलनादरम्यान जे सहकारी जोडले गेले होते, ते आता वेगवेगळ्या राजकीय पक्षांमध्ये आहेत. ज्यांच्याशी त्यांचे विचार जुळतात, ते त्यांच्यासोबत सामील झाले आहेत.''आंदोलनाच्या माध्यमातून आम्ही देशाची राजकीय विचारसरणी बदलण्याचा प्रयत्न केला होता. बदल एका दिवसात येत नाही, त्यासाठी वेळ आणि राजकीय समज दोन्ही आवश्यक आहेत. आम्ही कोणालाही राजकारणापासून दूर ठेवू इच्छित नाही. प्रत्येक व्यक्तीला राजकारणात भाग घेण्याचा अधिकार आहे. म्हणून आम्ही ठरवले की आमच्यापैकी काही लोक नेपाळी कम्युनिस्ट पार्टीसोबत मिळून काम करतील.'टंका धामी दावा करतात की आता सर्व पक्ष भ्रष्टाचार आणि तरुणांशी संबंधित मुद्द्यांवर अधिक जागरूक दिसत आहेत. ते तरुणांचा दृष्टिकोन समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत.बालेन शाह यांच्या समर्थनात नाहीत Gen Z नेते टंका धामी यांना नवीन सरकारकडून अपेक्षा आहे की त्यांनी तरुणांना नेतृत्वात सामील करावे आणि भ्रष्टाचार संपवावा.ते म्हणतात, 'जर जमिनीवरील वास्तविकता पाहिली तर नेपाळी कम्युनिस्ट पक्षाला पाठिंबा मिळत आहे. आम्हाला आशा आहे की आमचे नेते देशाला पुढे नेण्यासाठी पुढाकार घेतील. बालेन शाह आणि राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाचा प्रश्न आहे, त्यांच्या अजेंडा आणि विकासाच्या योजनेबद्दल आम्हाला शंका आहे. देशाला पुढे कसे नेले जाईल, याचा आम्हाला स्पष्ट रोडमॅप हवा आहे, जो त्यांच्याकडे दिसत नाही.'टंका धामी Gen Z मध्ये भारतविरोधी भावनांच्या दाव्यांना चुकीचे ठरवतात. ते म्हणतात, 'भारतासोबत आमचे अनादी काळापासून घट्ट नाते राहिले आहे. भारताने नेपाळच्या विकास आणि प्रगतीमध्ये सहकार्य करावे अशी आमची इच्छा आहे. काही लोक भारतविरोधी प्रचाराचा प्रयत्न करतात, पण आम्ही भारताविषयी अशी कोणतीही भावना ठेवत नाही. आम्हाला दोन्ही देशांमध्ये मजबूत संबंध हवे आहेत.'नेपाळमधील Gen Z आंदोलनादरम्यान काठमांडूचे महापौर बालेन शाह यांचे नाव खूप चर्चेत होते. या निवडणुकीत ते राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाकडून पंतप्रधानपदाचे उमेदवार आहेत.Gen Z ला पुन्हा एकदा कमी तिकिटे मिळाली आम्ही टंका धामी यांच्याप्रमाणेच Gen Z आंदोलनातील प्रमुख चेहऱ्यांपैकी एक असलेल्या तनुजा पांडे यांच्याशीही बोललो. त्या सध्या कोणत्याही पक्षाशी संबंधित नाहीत. तनुजा म्हणतात की, आंदोलनाशी संबंधित फार कमी नेते यावेळी निवडणूक लढवत आहेत. तरीही त्यांना आंदोलनातून पुढे आलेल्या लोकांचा राजकारणातील सहभाग बघायचा आहे.तनुजा आरोप करत म्हणतात, ‘नवीन पिढीला राजकारणात तिचा वाटा मिळालेला नाही. राजकीय पक्षांनी गरज पडल्यावर आमच्या आंदोलनाचा वापर केला आणि नंतर दुर्लक्ष केले, जे खूप निराशाजनक आहे.‘‘संसाधनांच्या दृष्टीने नेपाळमध्ये निवडणूक लढणे सोपे नाही. आमचा हेतू कधीही राजकीय पक्षात सामील होण्याचा नव्हता, तर सध्याच्या पक्षांमध्ये सुधारणा घडवून आणण्याचा होता. आज त्याच पक्षांमध्ये युवा कार्यकर्ते आपल्या नेत्यांकडून उत्तरे मागत आहेत.’निवडणुकांकडे कसे पाहत आहेत Gen Z नेते? निवडणुकीबद्दल तनुजा म्हणतात, ‘नेपाळ सध्या संक्रमणाच्या टप्प्यात आहे. निवडणुकीला फक्त काही दिवस बाकी आहेत आणि देशात संमिश्र भावना आहे. काही लोक राजकारणात आलेल्या नवीन शक्तींकडून अपेक्षा करत आहेत, तर काही जुन्या नेतृत्वाच्या परत येण्याने घाबरले आहेत.’त्या सर्व पक्षांवर आरोप करत म्हणतात, ‘कोणत्याही राजकीय पक्षाने 8 आणि 9 सप्टेंबरच्या घटनांच्या चौकशी अहवाल सार्वजनिक करण्याची स्पष्ट मागणी केलेली नाही. आम्हाला निवडणुका हव्या आहेत कारण लोकशाहीत त्याला पर्याय नाही, पण अनेक प्रश्नांची उत्तरे आम्हाला अजून मिळालेली नाहीत. 8 आणि 9 सप्टेंबर रोजी काय घडले, आमच्या मित्रांची हत्या कोणी केली आणि कोणी जाळपोळ केली हे माहीत नसताना मतदान करणे संभ्रमित करणारे आहे.’Gen Z आंदोलनाचे मुद्दे निवडणुकीत दिसत आहेत का? यावर तनुजा म्हणतात, ‘Gen Z ने उपस्थित केलेले मुद्दे पक्षांच्या निवडणूक जाहीरनाम्यात नक्कीच आहेत, पण त्यांच्या हेतूंमध्ये नाहीत.’ तरीही त्या हे देखील मान्य करतात की भ्रष्टाचार हा एक गंभीर मुद्दा आहे, जो व्यवस्थेचा भाग बनला आहे. त्यामुळे तो संपवण्यासाठी वेळ लागेल.त्या पुढे म्हणतात, ‘आता जे संकेत दिसत आहेत, ते फारसे उत्साहवर्धक नाहीत. कारण अनेक जुने भ्रष्ट लोक पुन्हा निवडणूक लढवत आहेत. जर ते संसदेत परतले तर लोकशाहीच्या नात्याने आम्हाला निकाल स्वीकारावे लागतील, पण ज्या शक्तींविरुद्ध आम्ही आंदोलन केले, त्यांना पुन्हा स्वीकारणे आमच्यासाठी कठीण होईल.’Gen Z भारतविरोधी नाही, चीनशी मैत्रीही आवश्यक या निवडणुकीला तनुजा परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे मानते. त्या म्हणतात, ‘नेपाळ भू-राजकीय दृष्ट्या महत्त्वाचा आहे. त्यात भारत आणि चीनसारख्या शेजाऱ्यांची रुची स्वाभाविक आहे. आपली नेतृत्व क्षमता याला देशाच्या हितासाठी कसे वापरते यावर ते अवलंबून आहे.’अलीकडच्या काळात काही नेत्यांनी केलेल्या भारतविरोधी विधानांना तनुजा चुकीचे ठरवते. त्या म्हणतात, ‘आपले परराष्ट्र धोरण अलिप्ततावादावर आधारित आहे आणि आपण त्यावरच कायम राहिले पाहिजे. अति-राष्ट्रवाद आपल्याला कुठेही घेऊन जाणार नाही. नेत्यांनी शेजाऱ्यांबद्दल भडकाऊ बोलण्याऐवजी त्यांच्याशी संवाद साधला पाहिजे. आम्हाला भारत आणि चीन दोघांशीही चांगले संबंध हवे आहेत.’आंदोलनाच्या वेळी बालेन शाह नायक होते, आता त्यांना पाठिंबा का नाही? Gen Z च्या आंदोलनादरम्यान बालेन शाह यांचे नाव सर्वाधिक चर्चेत होते. रॅपरमधून राजकारणी बनलेल्या बालेन यांच्या राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाला Gen Z चा आवडता पक्ष मानले जात होते. मात्र तनुजा यावर सहमत नाहीत. त्यांचे म्हणणे आहे की बालेन शाह आश्वासने देतात, पण कामात कच्चे आहेत. त्या बालेन यांना Gen Z चा पाठिंबा असल्याचा दावा चुकीचा ठरवतात.Gen Z चे काय मुद्दे आहेत, कोणाला पाठिंबा देत आहेत? 24 वर्षांची मोनिका विद्यार्थिनी आहे. तिला वाटते की आता देशात एक स्थिर सरकार यावे. भ्रष्टाचार थांबावा आणि सर्वांना रोजगार मिळावा. ती बालेन शाह यांना पाठिंबा देते. मोनिका म्हणते, ‘जो निषेध झाला होता, त्याचा परिणाम या निवडणुकीत नक्कीच दिसेल. ही निवडणूक बदलासाठीच होत आहे आणि आम्हाला आशा आहे की आता बदल होईल. आम्हाला बालेन शाह यांच्यासारखा नवीन नेता हवा आहे. आम्हाला वाटते की लोकांनी घंटीला (बालेन शाह यांच्या राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाचे निवडणूक चिन्ह) मतदान करावे.‘25 वर्षांची विद्यार्थिनी दीपा खडका देखील भ्रष्टाचाराला एक मोठा मुद्दा मानते. ती म्हणते, ‘आंदोलनानंतर आम्हाला आशा आहे की परिस्थिती पूर्वीपेक्षा चांगली होईल. जे काही घडले, ते भ्रष्टाचाराच्या कारणामुळे घडले, त्यामुळे आता त्याचा अंत व्हायला हवा. आम्हाला त्याच बदलाची अपेक्षा आहे.‘पहिल्यांदा मतदान करणार असलेले Gen Z काय म्हणाले? 5 मार्च रोजी होणाऱ्या निवडणुकीत 8 लाख नवीन मतदार देखील आहेत. या पहिल्यांदा मतदान करणाऱ्या Gen Z मतदारांवर सर्व पक्षांचे लक्ष आहे. यापैकी एक 21 वर्षांचा अपशन चंद महेंद्रनगरच्या कंचनपूरमध्ये राहतो. तो काठमांडूमध्ये राहून शिक्षण घेत आहे. अपशनचे मत आहे की येणारी निवडणूक खूपच क्रांतिकारी ठरू शकते.भ्रष्टाचार आणि बेरोजगारीसारख्या मुद्द्यांवरच्या प्रश्नावर अपशन निराशा व्यक्त करतात. ते म्हणतात, ‘मला वाटत नाही की अचानक कोणताही मोठा बदल दिसेल, कारण भ्रष्टाचार खालपासून वरपर्यंत आहे. जर सरकार बदलले आणि तरुणांना नेतृत्वाची संधी मिळाली, तर एक-दोन वर्षांत काही बदल दिसेल अशी आशा आहे.‘बेरोजगारीच्या मुद्द्यावर ते पुढे म्हणतात, ‘परिस्थिती गंभीर आहे. नेपाळ एक विकसनशील देश आहे. येथे 30% पेक्षा जास्त तरुण नोकरीसाठी परदेशात जात आहेत. मला आशा आहे की नवीन सरकार नवीन धोरणे आणेल आणि नोकरीच्या संधी वाढवण्यासाठी काम करेल. तथापि, त्वरित बदल कठीण आहे, याला वेळ लागेल.‘निवडणुकीत अपशन नवीन चेहऱ्यांना पाठिंबा देण्याबद्दल बोलतात. त्यांचे मत आहे की देशाची सूत्रे आता नवीन आणि तरुण नेत्यांच्या हातात असावीत. फक्त पंतप्रधान किंवा राष्ट्रपतीच नाही, तर स्थानिक पातळीवरून उदयास येणारे तरुण नेतेही देशाच्या विकासात मोठी भूमिका बजावू शकतात.Gen Z बदलासाठी काहीही करण्यास तयार अपशनप्रमाणेच, 21 वर्षांचे पिसभत्ता देखील पहिल्यांदाच मतदान करणारे आहेत. ते काठमांडू विद्यापीठात शिक्षण घेत आहेत. पिसभत्ता आंदोलनाची आठवण करून दुःखी होतात.ते सांगतात, ‘मी आंदोलनाच्या दिवशी परीक्षा द्यायला गेलो होतो. परीक्षा संपल्यावर बातमी मिळाली की यात अनेक लोक मारले गेले. ऐकून खूप वाईट वाटले. असे वाटले की भ्रष्टाचाराविरोधात आवाज उचलणाऱ्या तरुणांना याची किंमत जीव देऊन चुकवावी लागली.‘पिसभत्ता मानतात की आंदोलनाचा निवडणुकीवर नक्कीच परिणाम होईल. आधी अनेक लोक वारंवार एकाच पक्षाला मतदान करत होते, पण आता ते मतदान करण्यापूर्वी एकदा नक्की विचार करतील आणि कदाचित दुसऱ्या पक्षालाही संधी देतील. आगामी निवडणुकांमधून पिसभत्ता यांना मोठ्या बदलाची अपेक्षा आहे.ते म्हणतात, ‘एक तरुण म्हणून माझी अपेक्षा आहे की देशात चांगला विकास व्हावा, भ्रष्टाचार संपवावा आणि सरकारमध्ये बदल यावा. आधी एकाच पक्षाचे सरकार वारंवार येत राहिले त्यामुळे तसा बदल दिसला नाही आणि भ्रष्टाचार कायम राहिला. आता बदल व्हायला हवा, म्हणूनच मी नवीन सरकारला पाठिंबा देत आहे.‘‘पुन्हा आंदोलन करण्याची गरज पडल्यास आम्ही त्यासाठीही तयार आहोत. तरुणांमध्ये ऊर्जेची कमतरता नाही, बदल आणि सुधारणांसाठी आम्ही सर्व काही करू.‘