Iran Supreme Leader Khomeni : US & Israels Nemesis

divyabhaskar.co.in · Mar 1, 2026 · Collected from GDELT

Full Article

ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું અવસાન થયું છે. અમેરિકા-ઇઝરાયલે 28 ફેબ્રુઆરીના હુમલામાં તેમને ઠાર કર્યા. ખામેની ખુલ્લેઆમ ઇઝરાયલના અસ્તિત્વને મિટાવવાની વાત કરતા હતા. નેતન્યાહુ માને છે કે ખામેનીની હત્યા પછી ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા આવશે..આખરે શું છે આયતુલ્લાહ અલી ખામેનીની કહાની, કેવી રીતે બન્યા ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અને અમેરિકા-ઇઝરાયલ શા માટે તેમની પાછળ પડ્યા હતા; જાણીશું ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં…ઈરાનમાં મોડેલિંગના યુગમાં જન્મેલા, 11 વર્ષની ઉંમરે 'મૌલવી' બન્યાસૈયદ અલી ખોમેનીનો જન્મ 19 એપ્રિલ 1939ના રોજ ઈરાનના સૌથી મોટા ધાર્મિક શહેર મશહદમાં એક મૌલવીને ત્યાં થયો હતો. તેઓ 8 ભાઈ-બહેનોમાં બીજા ક્રમે હતા. 4 વર્ષની ઉંમરે ખોમેનીને મક્તાબ મોકલવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે કુરાન, અરબી અને ઇસ્લામિક શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.આયાતુલ્લાહ અલી ખોમેની તેમના પુસ્તક 'સેલ નંબર 14: ધ ઓટોબાયોગ્રાફી ઓફ આયાતુલ્લાહ ખોમેની'માં લખે છે,1950ના દાયકામાં મને મશહાદમાં એક નવી ઇસ્લામિક શાળામાં પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો. મને વર્ગની આગળની હરોળમાં બેસાડવામાં આવ્યો. હું ગણિત અને અંગ્રેજીમાં સારો હતો અને બ્લેકબોર્ડ પર લખેલા દરેક પ્રશ્નનો ઉકેલ લાવી શકતો હતો. એકવાર શાળામાં એક કાર્યક્રમ હતો, જેમાં મેં કુરાનની આયતો વાંચી. મારી ખૂબ પ્રશંસા થઈ અને પછી મેં મારા પિતાની જેમ મૌલવી બનવાનો માર્ગ પસંદ કર્યો.આ પછી તેઓ ઈરાનના કોમ શહેરમાં ગયા અને 11 વર્ષની નાની ઉંમરે મૌલવી બન્યા.ખોમેની ઈરાનમાં એ સમયે મોટા થઈ રહ્યા હતા જ્યારે શાહ મોહમ્મદ રેઝા પહલવી શાસન કરી રહ્યા હતા. શાહને ધર્મનિરપેક્ષ અને પશ્ચિમી વિચારોને પ્રોત્સાહન આપનારા રાજા માનવામાં આવતા હતા. એ સમયે ઈરાનમાં મોડેલિંગ, ફિલ્મો, નાઇટ ક્લબ પાર્ટીઓ અને પશ્ચિમી કપડાં પહેરવાનો ટ્રેન્ડ હતો.બાળપણમાં ખોમેની મૌલવીનાં કપડાં પહેરતા અને તેમની ઉંમરનાં બાળકો સાથે શેરીઓમાં રમતા અને લોકો તેમની મજાક ઉડાવતા.મોહરમ દરમિયાન ફિલ્મોના પ્રદર્શનનો વિરોધ કરીને રાજકારણ શરૂ કર્યું, ખોમેનીના અનુયાયી બન્યા'સેલ નંબર 14'માં ખોમેની લખે છે, '1950ના દાયકામાં ઈરાનમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ ચરમસીમાએ હતી. એ દિવસોમાં આધુનિકીકરણનો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો હતો, જોકે મોહરમ મહિનામાં અને ખાસ કરીને પહેલા 10 દિવસ માટે બધા સિનેમા અને ફિલ્મો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ 1955માં બધું બદલાઈ ગયું. શહેરના ગવર્નરે મોહરમના 1થી 12 દિવસ બંધ રાખવાનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લેવાનો આદેશ જારી કર્યો. અમે આ નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો. આ નિર્ણયથી અમારી અંદર આગ ભભૂકી ઊઠી.'ઈરાનની ઇસ્લામિક ક્રાંતિના વિરોધમાં ખોમેની.1960ના દાયકામાં ખોમેની ઈરાનના ધાર્મિક નેતા રુહોલ્લાહ ખોમેનીથી ખૂબ પ્રભાવિત હતા. ખોમેનીએ ઈરાનના શાસકની નીતિઓ અને 1963માં થયેલી 'શ્વેત ક્રાંતિ'નો વિરોધ કર્યો હતો, જેના હેઠળ ઈરાન પશ્ચિમી દેશોની જેમ વિકાસ પામવાનું હતું. ખોમેનીને લાગ્યું કે આ ઇસ્લામ અને ઈરાની સંસ્કૃતિ વિરુદ્ધ છે. ઇસ્લામ અને રાજકારણને અલગ કરી શકાતાં નથી અને તેમણે દેશમાં ઇસ્લામિક ધાર્મિક નેતાઓ એટલે કે વિલાયત-એ-ફકીહનું શાસન લાવવાની વાત કરી. ખોમેનીએ આનાથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા.1962-63માં ખોમેનીએ શાહ સામે ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું. ખોમેનીએ મશહદ સહિત ઘણાં શહેરોમાં ખોમેનીના શબ્દો ફેલાવવામાં મદદ કરી. 1963માં ખોમેનીએ મશહદની ​​એક મસ્જિદમાં કહ્યું, 'શાહનું શાસન ઇસ્લામ અને લોકો વિરુદ્ધ છે. આપણે આપણા ધર્મ અને દેશનું રક્ષણ કરવું પડશે.'ખોમેનીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આનાથી તેઓ યુવાનો અને શાહ વિરુદ્ધના આંદોલનોમાં પ્રખ્યાત થયા. 1970ના દાયકા સુધીમાં ખોમેનીને રાજકારણમાં નિષ્ણાત બની ગયા. જ્યારે તેમના માર્ગદર્શક ખોમેનીને દેશમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા. ત્યારે તેમણે લોકો સુધી તેમનાં ભાષણો પહોંચાડવાનું ચાલુ રાખ્યું.ખોમેનીએ એક સભામાં તેમની ગુપ્ત ટેપ વગાડી હતી, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કેશાહનું શાસન એક બિનઇસ્લામિક સરમુખત્યારશાહી છે અને એને ઊથલાવી નાખવું દરેક મુસ્લિમનું કર્તવ્ય છે.1979માં ઈરાનમાં ઈસ્લામિક ક્રાંતિ આવી અને શાહની સરકાર પડી ગઈ.ઈસ્લામિક ક્રાંતિ દરમિયાન આવાં પ્રદર્શનો વારંવાર થતાં હતાં.જ્યારે ઈસ્લામિક સત્તા આવી ત્યારે ખોમેની સરકારમાં જોડાયાફેબ્રુઆરી 1979... ઈરાનમાં ઈસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ખોમેની પેરિસથી ઈરાન પાછા ફર્યા. નવી સરકાર બનાવી અને પોતાના નજીકના લોકોને ઉચ્ચ હોદ્દા પર નિયુક્ત કર્યા. ખામેનીને ક્રાંતિકારી પરિષદમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા. આ પરિષદ નવી સરકારનો આધાર હતી અને વહીવટ સુધારવા માટે કામ કરતી હતી.એ સમયે સંસદસભ્ય અને બાદમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ બનેલા હસન રુહાનીએ સંસદમાં ખોમેનીને નાયબ સંરક્ષણમંત્રી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકતાં કહ્યું હતું કે 'આપણને એવી વ્યક્તિની જરૂર છે, જે ઈસ્લામિક ક્રાંતિ માટે આગળ વધે અને લશ્કરી બાબતોમાં ખોમેનીના દૃષ્ટિકોણને ઉન્નત કરે.' આ જવાબદારી માટે સૈયદ અલી ખોમેની શ્રેષ્ઠ છે.’ખોમેનીને નાયબ સંરક્ષણમંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ એટલે કે IRGCની રચનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. પાછળથી IRGC ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી સેના બની. IRGCની રચનાનો હેતુ એવી સેના બનાવવાનો હતો, જે ધાર્મિક, રાજકીય અને આર્થિક મોરચે દેશ માટે લડી શકે. જે ફક્ત ઇસ્લામિક રાષ્ટ્ર ઈરાન માટે બાહ્ય ખતરાઓ જ નહીં, પરંતુ દેશના આંતરિક મુદ્દાઓને પણ ઉકેલી શકે.1980માં તેહરાન યુનિવર્સિટીની બહાર બેઠેલા ખોમેની. તેઓ તેમની સાદગી માટે જાણીતા છે.ટેપ રેકોર્ડરથી ખોમેનીને મારવાનો પ્રયાસ, જમણો હાથ અને કાન ગુમાવ્યા1980ના દાયકામાં ઈરાન અને ઇરાક વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. તેહરાનમાં શુક્રવારની નમાઝના ઇમામ આયતુલ્લાહ અલી ખામેની યુદ્ધની આગળની હરોળનું નિરીક્ષણ કરીને પાછા ફર્યા હતા.27 જૂન 1981ના રોજ ખામેની તેમના નિર્ધારિત કાર્યક્રમ મુજબ તેહરાનમાં અબુઝાર મસ્જિદ ગયા. આ પછી તેમણે લોકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવાનું શરૂ કર્યું. તેમની સામે ટેબલ પર કાગળોનું બંડલ હતું, જેના પર પ્રશ્નો લખેલા હતા.આ દરમિયાન એક વ્યક્તિએ ટેબલ પર ટેપ રેકોર્ડર રાખ્યું. ખોમેનીએ જવાબ આપવાનું શરૂ કર્યું. એક મિનિટમાં ટેપ રેકોર્ડરમાંથી સીટીનો અવાજ આવવા લાગ્યો અને એક મોટો વિસ્ફોટ થયો. ખોમેની લોહીથી લથપથ હતા. ટેપ રેકોર્ડરની અંદર લખ્યું હતું - 'ફોર્કન જૂથ તરફથી ઇસ્લામિક રિપબ્લિકને ભેટ'.ફોર્કન જૂથ એક ઈરાની આતંકવાદીવિરોધી સંગઠન હતું, જે શિયા ઇસ્લામિક વિચારધારામાં માનતું હતું. આ જૂથને સદ્દામ હુસૈનનો ટેકો હતો. સદ્દામ ઈરાનમાં ખોમેનીને ઊથલાવી પાડવા માગતા હતા અને IRGC ચીફ ખામેની મધ્યમાં હતા.ખોમેનીના જમણા હાથ, સ્વર કોર્ડ અને ફેફસાંને સૌથી વધુ નુકસાન થયું હતું. તેમને સારવાર માટે દક્ષિણ તેહરાનની બહારલૂ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. ઘણા મહિનાઓ પછી તેઓ સ્વસ્થ થયા, પરંતુ તેમનો જમણો હાથ કાયમ માટે લકવાગ્રસ્ત થઈ ગયો અને તેમણે એક કાનમાં સાંભળવાની શક્તિ ગુમાવી દીધી.આ હુમલા અંગે ખોમેનીએ એકવાર કહ્યું હતું,જો મારું મગજ અને જીભ કામ કરે છે, તો મને હાથની જરૂર નહીં પડે. મારા માટે મારું મગજ અને જીભ પૂરતું છે.હત્યાના પ્રયાસ પછી ઘાયલ ખોમેનીને દક્ષિણ તેહરાનની બહારલૂ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા.રાષ્ટ્રપતિ રાજાઈનું બોમ્બવિસ્ફોટમાં મૃત્યુ થયું, ખોમેની ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા30 ઓગસ્ટ 1981, બપોરે. તેહરાનમાં વડાપ્રધાન કાર્યાલયમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદની બેઠક ચાલી રહી હતી. રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ અલી રાજાઈ અને વડાપ્રધાન મોહમ્મદ જાવદ બહરોન પણ એમાં હાજર હતા. પછી MEKના ગુપ્ત એજન્ટ મસૂદ કાશ્મીરી રૂમમાં પ્રવેશ્યા.khamenei.ir મુજબ, કાશ્મીરીએ રૂમમાં એક બ્રીફકેસ મૂકી, જેમાં એક બોમ્બ છુપાવેલો હતો. થોડીવાર પછી રૂમમાં વિસ્ફોટ થયો અને ત્યાં હાજર બધા લોકો માર્યા ગયા. રાજાઈ અને બહરોન તરત જ મૃત્યુ પામ્યા, જેના પછી સરકારમાં મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ.એર્વંદ અબ્રાહમિયનના પુસ્તક 'ખોમેનિનિઝમ: એસે ઓન ધ ઇસ્લામિક રિપબ્લિક' અનુસાર, દેશભરમાં નવા રાષ્ટ્રપતિની માગણીએ જોર પકડવાનું શરૂ કર્યું. આ સમય સુધીમાં ખોમેનીની IRPના મોટા નેતાઓ સાથે જોડાઈ ગયા હતા. આ કારણે ખોમેની અને IRPના નેતાઓએ નવા રાષ્ટ્રપતિ માટે ખોમેનીની નામ આગળ મૂક્યું. અકબર હાશેમી રફસંજાનીએ ખોમેનીના નામ આગળ મૂક્યું અને કહ્યું, 'સૈયદ અલી ખોમેનીએ ક્રાંતિ માટે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો છે.' તેઓ ખોમેનીના વિશ્વાસુ માણસ છે અને આ મુશ્કેલ સમયમાં દેશનો હવાલો સંભાળી શકે છે.’આ અંગે ખોમેનીએ કહ્યું, ‘આપણને એવા નેતાઓની જરૂર છે, જે ઈરાનના ઈસ્લામિક રિપબ્લિકનું રક્ષણ કરે. ખામેનીએ આ વખતે ફરીથી સાબિત કર્યું છે.’2 ઓક્ટોબર 1981ના રોજ દેશભરમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી અને 13 ઓક્ટોબરે પરિણામો આવ્યાં હતાં. ખોમેનીએ 95% મતો સાથે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી જીતી હતી અને ઈરાનના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. શપથ લેતી વખતે ખામેનીએ કહ્યું,હું ઈસ્લામિક ક્રાંતિનું રક્ષણ કરવા અને લોકોની સેવા કરવા માટે મારો જીવ પણ આપીશ.ઓક્ટોબર 1981માં અલી ખોમેનીને (મધ્યમાં) ઈરાનના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે નિયુક્ત કરતા આયાતુલ્લા ખોમેની (જમણે).ખોમેનીને 'રહબર' બનાવવા માટે બંધારણમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો1985માં રહબર આયાતુલ્લા રુહોલ્લા ખોમેનીએ હુસૈન અલી મોન્ટાઝેરીને તેમના ઉત્તરાધિકારી જાહેર કર્યા. પરંતુ કોઈ વાતથી નારાજ થયા બાદ તેમણે નિર્ણય પાછો ખેંચી લીધો. દરમિયાન 3 જૂન 1989ના રોજ ખોમેનીનું અવસાન થયું. બીજા દિવસે સવારે, 'નિષ્ણાતોની સભા'ની બેઠક શરૂ થઈ. તિજોરીમાં રાખેલ સીલબંધ વસિયતનામું લાવવામાં આવ્યું. રાષ્ટ્રપતિ ખોમેનીએ લગભગ 2 કલાકમાં 35 પાનાંનું વસિયતનામું વાંચ્યું હતું.નિષ્ણાતોની સભાની બેઠકમાં અલી ખોમેનીએ આયાતુલ્લાહ રુહોલ્લાહ ખોમેનીનું વસિયતનામું વાંચી સંભળાવ્યું.આ પછી આગામી રહબર વિશે ચર્ચા શરૂ થઈ. એવો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો કે 'શૂરે-એ-રહબરી' એટલે કે નેતૃત્વ પરિષદની રચના કરવી જોઈએ અથવા 'રહબરી-એ-ફરદી' એટલે કે સમગ્ર કમાન એક વ્યક્તિને સોંપવી જોઈએ. નેતૃત્વ પરિષદ માટે ત્રણ જૂથો બનાવવામાં આવ્યાં હતાં, જેમાંથી 2 જૂથનું નેતૃત્વ ખોમેનીએ કર્યું હતું અને એક રફસંજાનીએ કર્યું હતું.મતદાન થયું ત્યારે 'એક વ્યક્તિ'ના પક્ષમાં 45 મત અને વિરોધમાં 23 મત હતા. જ્યારે એવું નક્કી થયું કે ફક્ત એક જ વ્યક્તિને ઈરાનની કમાન સોંપવી જોઈએ, ત્યારે ગ્રાન્ડ આયાતુલ્લાહ મોહમ્મદ-રેઝા ગોલપાયગાની અને અલી ખોમેનીએ નોમિનેશન કર્યું. મતદાનમાં ખામેનીને 60 મત મળ્યા, જ્યારે ગોલપાયગાનીને ફક્ત 14 મત મળ્યા, એટલે કે ખોમેનીને આગામી નેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા.નેતા બનવા માટે તે વ્યક્તિ મરજા અથવા આયાતુલ્લા હોવી જરૂરી હતી. આ સમયગાળાને સમાપ્ત કરવા માટે ઈરાની બંધારણમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો. 6 ઓગસ્ટ 1989ના રોજ નિષ્ણાતોની સભા ફરી મળી અને ખોમેનીને 64માંથી 60 મત મળ્યા.ખોમેનીની તરફેણમાં મતદાન કરનારા ઇમામી કાશાનીએ એક મુલાકાતમાં કહ્યું,અમારી પાસે ખોમેનીને પસંદ કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો. ખોમેની પોતે સુપ્રીમ લીડર બનવા માગતા ન હતા, પરંતુ રફસંજાની અને હું જાણતા હતા કે આપણે જલદી નિર્ણય લેવો પડશે, કારણ કે સદ્દામ હુસૈનની સેના ઈરાનની સરહદ પર હતી.અમેરિકન થિંક ટેન્ક 'કાર્નેગી એન્ડોમેન્ટ ફોર ઇન્ટરનેશનલ પીસ'ના સિનિયર ફેલો કરીમ સજદપોરના મતે,ઇતિહાસના આ અકસ્માતે એક નબળા રાષ્ટ્રપતિને શરૂઆતમાં નબળા સર્વોચ્ચ નેતામાંથી સદીના પાંચ સૌથી શક્તિશાળી ઈરાનીઓમાંના એકમાં પરિવર્તિત કરી દીધા.ફ્લોરિડા ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટીમાં રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના એસોસિયેટ પ્રોફેસર એરિક લોએબના મતે, '1989માં ઈરાની બંધારણમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો, જેથી ખોમેની જેવા નીચલા કક્ષાના ધર્મગુરુને આ પદ મળી શકે. ખોમેનીના અનુગામી બન્યા પછી, ખોમેનીને રાતોરાત ગ્રાન્ડ આયાતુલ્લા બનાવવામાં આવ્યા. ખોમેની લાંબા સમયથી વફાદાર અને સરકારના આંતરિક વ્યક્તિ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમની પાસે ખોમેનીની કરિશ્મા-ધાર્મિક શક્તિ નહોતી.દેશમાં વિરોધીઓને કચડી નાખવા, પત્રકારોને હેરાન કરવા, કટ્ટરવાદને પ્રોત્સાહન આપવા અને મહિલા સ્વતંત્રતાને સમાપ્ત કરવા બદલ ખોમેની પર વારંવાર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.ઇઝરાયલ અને અમેરિકા ખોમેની જીવની પાછળ કેમ પડ્યા છે?છેલ્લા 6 દિવસથી ઈરાન અને ઇઝરાયલ લોહિયાળ સંઘર