Neem alzheimermedicijn lecanemab niet op in het basispakket , adviseert het Zorginstituut , tot teleurstelling van patiënten

nrc.nl · Feb 21, 2026 · Collected from GDELT

Full Article

Alzheimermedicijn lecanemab (merknaam Leqembi, van fabrikanten Biogen en Eisai) werkt onvoldoende om vergoeding uit het basispakket van de zorgverzekering te rechtvaardigen. Dat advies publiceerde het Zorginstituut Nederland woensdag. Voor patiënten met beginnende alzheimer heeft een behandeling met lecanemab volgens het adviesorgaan geen meerwaarde. Vanuit patiëntenverenigingen klinkt teleurstelling, maar veel artsen kunnen zich vinden in het advies aan de minister van Volksgezondheid, die de aanbeveling doorgaans overneemt. De progressieve, ongeneeslijke hersenziekte is de meest voorkomende vorm van dementie, met op dit moment zo’n 220.000 patiënten in Nederland en daaromheen ruim 800.000 mantelzorgers. Hoe alzheimer precies ontstaat en zich ontwikkelt, is nog deels een vraagteken. Bekend is dat ophopingen van het eiwit bèta-amyloïde in de hersenen aanwezig kunnen zijn, maar in welke mate dit amyloïd de communicatie en het functioneren van de hersencellen verstoort, is onduidelijk. Hoe dan ook gaan alzheimerpatiënten langzaam steeds verder achteruit. Medicijn lecanemab hecht zich aan deze amyloïde-eiwitten, waardoor het lichaam ze opruimt. Op MRI-scans is dat duidelijk te zien, maar op het verloop van de ziekte heeft lecanemab een verwaarloosbaar effect, toonden klinische studies meermaals aan: de cognitieve achteruitgang wordt nauwelijks geremd, concludeert het Zorginstituut. Bovendien gaat de behandeling gepaard met een risico op ernstige bijwerkingen, zoals vochtophoping in de hersenen en hersenbloedingen. Hoogleraar dementie Edo Richard (Radboudumc), die deelnam aan de consultatie van het Zorginstituut, noemt de behandeling met lecanemab „zeer belastend door de vele ziekenhuisbezoeken”. Een patiënt moet iedere twee weken een infuus, en er zijn ten minste vijf MRI-scans nodig om de bijwerkingen te monitoren. Lees ook De oorzaak van alzheimer staat nog altijd ter discussie. Achter de klontering van eiwitten gaat veel schuil ‘Nog geen silver bullet gevonden’ Een behandeling met lecanemab is slechts geschikt voor een fractie van de alzheimerpatiënten. Deze groep moet in een vroeg stadium van de ziekte zitten, er moeten amyloïdophopingen in de hersenen aanwezig zijn en het genetische profiel moet gunstig zijn om de kans op zware bijwerkingen te beperken. Toch wordt teleurgesteld gereageerd op het advies, zoals door Alzheimer Nederland. „Deze kleine groep moet de mogelijkheid krijgen om samen met de arts te kiezen. We zien dat het patiëntenperspectief onvoldoende is meegenomen in dit advies”, zegt directeur Wiesje van der Flier in een reactie. Die teleurstelling begrijpt Marcel Olde Rikkert, hoogleraar geriatrie en oprichter van het Alzheimer centrum van het Radboudumc. „Het is een pijnlijke boodschap dat we voor deze ziekte nog geen silver bullet hebben gevonden”, zegt hij. Toch besloot het Radboudumc al in 2017 geen medicijnen aan te bieden die zich richten op de opruiming van amyloïd. Dat geldt naast lecanemab ook voor andere middelen met hetzelfde werkingsmechanisme. „Toen hadden we al genoeg studies gezien om te kunnen concluderen dat deze behandelroute niet the way to go is.” In de discussie over het vergoeden van lecanemab lopen verschillende argumenten door elkaar: de effectiviteit van het middel, de kans op nare bijwerkingen, de hoge kosten (in de Verenigde Staten zo’n 25.000 euro per jaar per patiënt, nog los van scans) en de inzet van ziekenhuispersoneel en mantelzorgers om deze patiënten te begeleiden. Het Zorginstituut oordeelde al negatief over de eerste stap in dat proces: de effectiviteit van het middel. „Patiënten merken te weinig verschil na behandeling met het medicijn en lopen wel risico op ernstige bijwerkingen.” Lees ook Europese toezichthouder brengt negatief advies uit over in Amerika goedgekeurd medicijn tegen alzheimer ‘Gemiddelde patiënt merkt niks’ „Lecanemab voldoet domweg niet aan de stand van wetenschap en praktijk”, zegt ook Olde Rikkert. Hij legt uit dat ieder medicijn in Nederland moet voldoen aan dezelfde criteria, zoals een meetbaar positief effect voor de patiënt, aangetoond in kwalitatieve studies. Daarnaast moet het middel veilig genoeg zijn om in de praktijk te worden toegepast. „Voor lecanemab kom je dan op een negatieve balans uit”, zegt de hoogleraar. „De gegevens uit de grote registratiestudie laten zien dat bij elkaar opgeteld patiënten gemiddeld niks zullen merken van dit middel. Ook niet in de kleine, fitte groep waar het middel de minste risico’s op bijwerkingen geeft.” De wetenschappelijke verenigingen van de psychiatrie en de geriatrie zijn daarom al sinds de introductie van het middel terughoudend, zegt Olde Rikkert. „Alleen de neurologie is verdeeld.” De gegevens uit de studie laten zien dat patiënten gemiddeld niks zullen merken van dit middel. Ook niet in de kleine, fitte groep waar het middel de minste risico’s op bijwerkingen geeft Zo noemt Jort Vijverberg, neuroloog en directeur van het Alzheimercentrum Amsterdam van het Amsterdam UMC, het advies van het Zorginstituut „jammer”. Vijverberg is transparant over zijn banden met de farmaceutische industrie: hij werkt al jaren samen met fabrikanten van alzheimermedicijnen in het opzetten van klinische studies. De neuroloog is van mening dat lecanemab „voor een heel kleine groep alzheimerpatienten wel klinisch relevant is”. De kans op nare bijwerkingen vindt hij voor deze groep te verantwoorden vanwege de gezondheidswinst die het middel volgens hem kan opleveren. „Die bijwerkingen zijn te voorkomen en te behandelen, of de patiënt kan stoppen met de behandeling.” Juist omdat het om een kleine, streng geselecteerde patiëntengroep gaat, vindt Vijverberg dat zij zelf de keuze moeten krijgen om lecanemab te proberen. „Dit gaat niet over mensen in een vergevorderd stadium van hun ziekte. Het zijn de mensen naast je in de trein, die nog zoveel mogelijk uit het leven willen halen. Zij kunnen het risico inschatten als je dat als arts goed uitlegt.” Olde Rikkert uit het Radboudumc begrijpt dat collega’s die samenwerken met fabrikanten anders tegen het advies aankijken. „Zij hebben zichzelf verbonden aan interventiestudies en vanuit die rol hard gewerkt om patiënten mee te laten doen. Deze artsen zien de patiënten die staan te springen om lecanemab, dat willen ze hun niet onthouden.” Volgens Olde Rikkert kan die blik wel het grotere plaatje over lecanemab vertroebelen: „De gemiddelde patiënt gaat er niet op vooruit.” Accepteren dat alzheimer op dit moment ongeneeslijk is, noemt de Nijmeegse hoogleraar „een bittere pil” en „een pijnlijke breuk met het maakbaarheidsdenken dat in de geneeskunde helaas te dominant is”. Lees ook Alzheimer en de olifant: de wondermiddelen werken niet