Եւրոպական Միութեան Տարածաշրջանային Քաղաքականութիւնը Եւ Հայաստանը ( Բ .

aztagdaily.com · Feb 16, 2026 · Collected from GDELT

Summary

Published: 20260216T071500Z

Full Article

ԳԷՈՐԳ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Քաղաքական գիտութիւնների թեկնածու, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի կեդրոնական գրասենեակի յատուկ ծրագրերի պատասխանատուՆախորդ յօդուածում վերլուծելով Եւրոպական Միութեան տարածաշրջանային քաղաքականութեան հիմնական ուղենիշները` եզրակացրեցինք, որ մեր տարածաշրջանում Եւրոպական Միութեան արտաքին քաղաքականութեան աշխուժացման պայմաններում Հայաստանը մի երկիր է, որ հանդէս է գալիս որպէս տարածաշրջանում Եւրոպական միութեան կարեւոր գործընկեր, ում հետ յարաբերութիւններն առաջանցիկ զարգացում են ապրում: Հայաստանը նաեւ մի երկիր է, որտեղ, ի դէմս Եւրոպական Միութեան քաղաքացիական դիտորդական առաքելութեան, ԵՄ-ն նաեւ ֆիզիքական ներկայութիւն ունի: Թերեւս ամենակարեւորը` Հայաստանը մի երկիր է, որի ժողովուրդը, քաղաքական ուժերը, առհասարակ քաղաքական մշակոյթը տրամադիր է Եւրոպական Միութեան հետ յարաբերութիւնների շարունակական զարգացմանը, եթէ ի հարկէ դրանք Հայաստանը չվերածեն աշխարհաքաղաքական բախման թատերաբեմի:Նաեւ նկատեցինք, որ ՀՀ-ԵՄ յարաբերութիւնների կայուն զարգացման վրայ բացասական ազդեցութիւն կարող է ունենալ Հայաստանի առաջիկայ նախընտրական գործընթացներում ԵՄ միակողմանի դիրքաւորումը, ՀՀ գործող իշխանութիւններին անթաքոյց պաշտպանութիւնը, ինչպէս նաեւ` վերջիններիս կողմից ՀՀ ներքաղաքական գործընթացներում եւրոպական աջակցութեան ստացման փորձերը եւ այլն:Սոյն յօդուածում անդրադարձ կը կատարենք ՀՀ-ԵՄ յարաբերութիւնների իրաւաքաղաքական ու հաստատութենական կարգաւորումներին եւ երկկողմ յարաբերութիւնների զարգացման հիմնական ուղղութիւններին:Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Եւրոպական Միութեան յարաբերութիւնները հաստատութենական հենքի վրայ դնելու նախաքայլերն սկսուեցին 1996 թուականից, երբ ՀՀ եւ ԵՄ միջեւ ստորագրուեց «Գործընկերութեան եւ համագործակցութեան մասին» համաձայնագիրը: Այն ուժի մէջ մտաւ 1999-ից: ՀՀ-ԵՄ յարաբերութիւնների համար շարունակում է հիմնադրութային նշանակութիւն ունենալ «Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագիրը (ՀԸԳՀ/CEPA)»: Այն ստորագրուեց 2017 թուականի նոյեմբերի 27-ին եւ, ըստ էութեան, կրկնում էր ՀՀ-ԵՄ ընկերակցութեան համաձայնագրի նախագծի քաղաքական մասը, իսկ տնտեսական մասը համաձայնեցուած էր Հայաստանի` ԵԱՏՄ անդամակցութեան պահանջներին: Շուրջ չորս տարի անց համաձայնագիրը մտաւ ուժի մէջ:ՀԸԳՀ-ն չափազանց յաւակնոտ եւ եզակի համաձայնագիր է ոչ միայն Արեւելեան գործընկերութեան, այլ թերեւս` հարեւանութեան քաղաքականութեան ամբողջ տարածքի համար, ներառում է հանրային կեանքի բոլոր ոլորտները եւ որակական ու բովանդակային բոլորովին նոր մակարդակի է բարձրացնում ՀՀ-ԵՄ յարաբերութիւնները:ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ եւ ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագիրը (CEPA) հանդիսանում է Հայաստանի եւ Եւրոպական Միութեան յարաբերութիւնների խորացման համապարփակ իրաւաքաղաքական հիմքը` ընդգրկելով քաղաքական երկխօսութիւնը, ժողովրդավարութեան եւ իրաւունքի գերակայութեան ամրապնդումը, մարդու իրաւունքների պաշտպանութիւնը, դատաիրաւական եւ հանրային կառավարման բարեփոխումները, ինչպէս նաեւ` փտածութեան դէմ պայքարը: Միաժամանակ համաձայնագիրը նպաստում է արտաքին եւ անվտանգութեան քաղաքականութեան ոլորտում համագործակցութեան խորացմանը` ուղղուած տարածաշրջանային կայունութեան եւ անդրազգային սպառնալիքների դէմ համատեղ գործողութիւններին:Տնտեսական եւ առեւտրային ոլորտներում CEPA-ն միտուած է` գործարար միջավայրի բարելաւմանը, փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրութեան զարգացմանը, մրցակցութեան, պետական գնումների եւ սպառողների պաշտպանութեան եւրոպական չափորոշիչների ներդրմանը, ինչպէս նաեւ ֆինանսական կայունութեան ամրապնդմանը` ներառելով նաեւ փոխադրամիջոցների եւ ուժանիւթի ոլորտների զարգացումը` ուժանիւթային անվտանգութեան եւ կայունութեան շեշտադրմամբ:Համաձայնագիրը ներառում է շրջակայ միջավայրի եւ կլիմայի քաղաքականութիւնը, թուային փոխակերպումն ու առցանց անվտանգութիւնը (cybersecurity), կրթութեան, գիտութեան, երիտասարդութեան, սոցիալական քաղաքականութեան եւ առողջապահութեան ոլորտներում համագործակցութեան խորացումը, ինչպէս նաեւ մշակութային համագործակցութիւնը, քաղաքացիական հասարակութեան եւ խօսքի ազատութեան ամրապնդումը` ձեւաւորելով Հայաստան-ԵՄ գործընկերութեան երկարաժամկէտ եւ կայուն զարգացում:Այս փաստաթղթի վրայ են յենւում ՀՀ-ԵՄ զանազան պայմանագրեր, համաձայնագրեր, յուշագրեր, արձանագրութիւններ, տարբեր կանոնակարգեր եւ այլն:ՀՀ-ԵՄ յարաբերութիւնները, յատկապէս ներկայ գործընթացները ամբողջականօրէն հասկանալու համար անհրաժեշտ է հայեացք նետել 2025 թ. դեկտեմբերի 3-ին ստորագրուած «Հայաստան-ԵՄ գործընկերութեան ռազմավարական օրակարգ» փաստաթղթին, որն ընդունուել է ՀՀ-ԵՄ գործընկերութեան խորհրդի շրջանակում եւ նպատակ ունի գործառնական առումով կառավարել երկկողմ յարաբերութիւններն առաջիկայ եօթ տարիների համար:Փաստաթղթով սահմանւում են գործընկերութեան առաջնահերթ ոլորտներ` ժողովդրավարութեան եւ մարդու իրաւունքների ամրապնդում, տնտեսական զարգացում, անվտանգութեան եւ պաշտպանութեան համագործակցութիւն, վիզաների ազատականացման երկխօսութիւն, ինչպէս նաեւ` տարածաշրջանային կապուածութիւն եւ ներդրումներ:Այժմ փորձենք հասկանալ, թէ որո՛նք են այս փաստաթղթի կարեւոր կէտերը:Այս փաստաթղթում առաջինն աչքի ընկնող ուշագրաւ դրոյթներից մէկը այն է, ըստ որի, Հայաստան-ԵՄ գործընկերութեան ռազմավարական օրակարգի շրջանակներում ձեռնարկուող գործողութիւնները պէտք է լիովին համապատասխանեն ՀԸԳՀ-ին, այդ թուում` դրա նախաբանին: Բանն այն է, որ ի թիւս այլնի` ՀԸԳՀ-ի նախաբանը շատ կարեւոր անդրադարձ է կատարում ղարաբաղեան հակամարտութեանը` ճանաչելով ԵԱՀԿ Մինսքի խմբի մանտաթի բացառիկութիւնն ու արցախահայութեան ինքնորոշման իրաւունքի իրացման կարեւորութիւնը, ի շարս տարածքային ամբողջականութեան եւ ուժի կամ դրա սպառնալիքի չկիրառման սկզբունքների:Փաստաթղթում վերահաստատւում է Հայաստանի համար ԵՄ դիմակայունութեան եւ աճի ծրագիրը` 2024-2027 թուականների համար 270 միլիոն եւրօ արժողութեամբ օժանդակութեան փաթեթ: Դրանով ԵՄ-ն կը տրամադրի` 1) 200 միլիոն եւրօ դրամաշնորհային օժանդակութիւն` ընկերային-տնտեսական օրակարգին եւ ԵՄ-ի հետ առաւել սերտ ոլորտային համագործակցութեանն աջակցելու համար, եւ 2) 70 միլիոն եւրօ ներդրումային դրամաշնորհներ` առեւտրի, ուժանիւթային եւ փոխադրամիջոցների ոլորտներում պետական եւ մասնաւոր ներդրումները զօրաշարժի ենթարկելու եւ մասնաւոր հատուածն ամրապնդելու նպատակով:Ռազմավարական օրակարգում նաեւ արձանագրուած է, որ առաջիկայ տարիներին անհրաժեշտ կը լինի լրացուցիչ ուշադրութիւն դարձնել աւելի քան 115.000 տեղահանուած հայերի կարիքների բաւարարմանը եւ նրանց` ընկերային-տնտեսական համակարգում ներառմանը:Ռազմավարական օրակարգով կարեւորւում է նաեւ 2024 թ. նոյեմբերից մեկնարկած` ՀՀ-ԵՄ վիզայի դրութեան ազատականացման ուղղուած ընթացիկ գործընթացները պատշաճ ժամանակում աւարտելու հանգամանքը:Կարեւոր է նաեւ նկատել, որ ռազմավարական օրակարգը նոյնպէս համապատասխանեցուած է ՀՀ-ի ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու հանգամանքին: Փաստաթղթում մասնաւորապէս գրուած է. «Տնտեսական, առեւտրային եւ էներգետիկ դիւերսիֆիկացմանը եւ առանցքային ոլորտներում նորմատիւ իրաւական ակտերի հետագայ համապատասխանեցմանը (եթէ դրանք համատեղելի են Հայաստանի կողմից այլ միջազգային կազմակերպութիւններին անդամակցելու եւ ստանձնած պարտաւորութիւնների հետ)»:Այս փաստաթղթի հիմնական նորամուծութիւնը թերեւս անվտանգային քաղաքականութեան բաժինն է: Այստեղ մասնաւորապէս ասւում է, որ ՀՀ-ԵՄ համագործակցութիւնը կ’ուղղուի` տարածաշրջանային անվտանգութեան, անվտանգութեան ոլորտի բարեփոխումների, ճգնաժամերի կառավարման, ահաբեկչութեան դէմ պայքարի, կիբերանվտանգութեան եւ հիբրիդային սպառնալիքների, այդ թուում` արտաքին տեղեկատուական ձեռնածութեան եւ միջամտութեան դէմ պայքարի հարցերին: Իբրեւ նպատակ` սահմանուած է Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ կայուն եւ արժանապատիւ խաղաղութեան հաստատումը` հիմնուած ինքնիշխանութեան փոխադարձ ճանաչման, տարածքային ամբողջականութեան եւ սահմանների անձեռնմխելիութեան սկզբունքների վրայ` 1991 թ. Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան:Ուշադրութեան արժանի խիստ ուշագրաւ մէկ այլ դրոյթ վերաբերում է Արդարադատութեան միջազգային դատարանի բոլոր համապատասխան որոշումների լիարժէք, անյապաղ եւ արդունաւէտ իրականացման օժանդակութեանը:Ռազմավարական օրակարգում իբրեւ առաջնահերթութիւն է սահմանւում նաեւ հայ ռազմագերիների եւ այլ պահուող անձանց ազատ արձակումը, ինչպէս նաեւ ջանքերի գործադրումը` չլուծուած մարդասիրական խնդիրների հասցէագրման ուղղութեամբ, ներառեալ անհետ կորած անձանց ճակատագրի եւ հարկադրական անհետացումների հարցերը` որպէս վստահութեան ամրապնդման միջոցներ:Թերեւս` ամենահետաքրքիր կէտերից մէկը. Ռազմավարական օրակարգը աջակցութիւն է յայտնում տարածաշրջանային ներառական փոխադրամիջոցների կապուղիների զարգացմանը` պետութիւնների ինքնիշխանութեան եւ ազգային իրաւասութեան շրջանակում, ինչպէս նաեւ` հաւասարութեան եւ փոխադարձութեան սկզբունքների հիման վրայ, սակայն հետաքրքիր է, որ այստեղ չկայ որեւէ յղում TRIPP-ին (Միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման Թրամփի երթուղի): Արդեօ՞ք սա սեւծովեան տարածաշրջանում ամերիկա-եւրոպական մրցակցութեան որոշակի դրսեւորում է, թերեւս քննարկման բոլորովին այլ նիւթ է: Այժմ բաւարարուենք միայն փաստի արձանագրմամբ:Պայմանաւորուածութիւն է ձեռք բերւում խորացնել քաղաքական եւ անվտանգութեան երկխօսութիւնը եւ առաջ մղել անվտանգութեան ու պաշտպանութեան ոլորտում կանոնաւոր խորհրդակցութիւնները, ուսումնասիրել անվտանգութեան եւ պաշտպանական համագործակցութեան հետագայ ամրապնդման հնարաւոր ուղիները, որոնք կարող են յանգեցնել աւելի կառուցուածքային համագործակցութեան ձեւաւորմանը: Ապահովել Հայաստանում Եւրոպական Միութեան առաքելութեան լիարժէք գործառնական կարողութիւնը` Ազրպէյճանի հետ սահմանին անվտանգութեան իրավիճակի դիտարկման եւ զեկուցման նպատակով` նպաստելով հակամարտութիւնից տուժած տարածքներում մարդու անվտանգութեան ամրապնդմանը եւ տարածաշրջանում խաղաղութեան ու կայունութեան աջակցութեան շրջանակում վստահութեան ձեւաւորմանը: Աշխատել EUMA-ի ներկայութեան պահպանման ուղղութեամբ` այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ կը լինի:Որպէս առաջնահերթութիւն` նպատակ է դրուած շարունակել եւ ընդլայնել Հայաստանին ցուցաբերուող աջակցութիւնը Եւրոպական խաղաղութեան հիմնադրամի շրջանակում, շարունակել համագործակցութիւնը` Հայաստանի դիմակայունութեան բարձրացման նպատակով: Արդէն 2026 թ. յունուարի վերջին յայտնի դարձաւ, որ Հայաստանը այս ֆոնտից կը ստանայ եւս 20 միլիոն եւրօ` պաշտպանական-մարդասիրական կարողականութիւնների զարգացման, քաղաքացիական բնակչութեան պաշտպանութեան համար:Վերջապէս, Ռազմավարական օրակարգը նախատեսում է խորացնել համագործակցութիւնը հիպրիտային սպառնալիքներին հակազդելու ուղղութեամբ, ներառեալ` օտարերկրեայ տեղեկատուական ձեռնածութեան եւ միջամտութեան դէմ պայքարը, դիտարկել կարողութիւնների զարգացման եւ Հայաստանին աջակցութեան հնարաւորութիւնները` հիպրիտային սպառնալիքներին արդիւնաւէտ արձագանգման համապարփակ շրջանակի մշակման ուղղութեամբ:Այս փաստաթղթի առթիւ բաւական կոշտ էր Ազրպէյճանի արտաքին գործերի նախարարութեան արձագանգը: Պաշտօնական Պաքուի համար խնդրայարոյց են եղել մի շարք ձեւակերպումն

Share this story

Read Original at aztagdaily.com

Euronewsabout 1 hour ago

Pope Leo XIV: 'No change in Church doctrine on gays and trans people'

The Pontiff has dismissed any immediate prospect of change in the Vatican's stance on LGBT+ rights. It's one of many views he's discussed openly with Vaticanist Elise Ann Allen that are contained in a new book "Pope Leo XIV - The Biography."

Wiredabout 1 hour ago

What to Know About At-Home STI Tests: Pros, Cons, and Recommendations (2026)

It's easier than ever to test for sexually transmitted infections at home. We break down whether or not you should.

Engadgetabout 1 hour ago

2026 Olympics: How to watch the Winter Games Closing Ceremony today

The Closing Ceremony for the 2026 Winter Games is this Sunday. (Li Jing/Xinhua via Getty Images) The 2026 Winter Olympics come to an end this weekend. This year's Closing Ceremony theme is "Beauty in Action." The event will feature appearances from musician and DJ Gabry Ponte, actress Benedetta Porcaroli, and ballet dancer Roberto Bolle. Alfredo Accatino, the ceremony's artistic director, has promised the ceremony will "begin with lots of colors and end with a party." The ceremony will kick off today at 2:30PM ET on NBC and Peacock. An encore broadcast will air on NBC at 9PM Here's everything you need to know to watch the 2026 Milan Cortina Olympics Closing Ceremony. (And as we close out the Winter Games, here's a look at the final medal count, too.) How to watch the Closing Ceremony at the 2026 Winter Olympics Date: Sunday, Feb. 22 Time: Airs live at 2:30PM ET; primetime re-air at 9PM ET Location: Verona Arena, Verona, Italy TV channel: NBC Streaming: Peacock, DirecTV, NBC.com and more Olympics Closing Ceremony start time The ceremony will kick off at 2:30 PM ET on Sunday afternoon. An encore broadcast will also air on NBC at 9PM ET/PT. How to watch the Closing Ceremony live for free There are a couple of ways to watch the 2026 Milan Cortina Winter Olympics Closing Ceremony on Sunday, Feb. 22. You can tune in live Sunday afternoon on NBC or stream live on Peacock, or catch the encore broadcast on NBC, which is available with DirecTV, Hulu + Live TV, and more. More ways to watch the closing ceremony without cable You can watch the ceremony live or on demand on Peacock as well as on NBC.com, NBCOlympics.com and the NBC app. Who is performing at the Closing Ceremony? Italian musician and DJ Gabry Ponte is one of the headliners. Other confirmed performers include Italian actress Benedetta Porcaroli and Italian ballet dancer Roberto Bolle. Expect to see another parade of athletes, the fla

Politico Europeabout 1 hour ago