Η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού δημιουργεί αστικοποιημένα νησιά : Το « στοίχημα » της ανθεκτικότητας

reporter.gr · Feb 15, 2026 · Collected from GDELT

Full Article

Στην ημερίδα με τίτλο, «Νησιωτικότητα και Εθνική Αναπτυξιακή Στρατηγική» που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο (14/2) στο Επιμελητήριο Λέσβου συζητήθηκε μεταξύ άλλων η ανθεκτικότητα των νησιών, με ανθρώπους από την τοπική αυτοδιοίκηση και τον πανεπιστημιακό χώρο να παρουσιάζουν τις προκλήσεις, αλλά και προτεινόμενες πολιτικές για μια βιώσιμη ανάπτυξη. Στο πάνελ, με τίτλο «Ανθεκτικά Νησιά: Νησιά με παρόν αλλά αβέβαιο μέλλον;» ο Γιάννης Μυλόπουλος, Καθηγητής, Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ, και Μέλος ΔΣ και ΕΣ του Ινστιτούτου Ν. Πουλαντζάς έδωσε καταρχάς έναν ορισμό της ανθεκτικότητας: «Ανθεκτικά νησιά είναι τα νησιά που αντέχουν στο χρόνο, άρα και ανθεκτική ανάπτυξη είναι η ανάπτυξη που αντέχει στο χρόνο. Ποια ανάπτυξη δεν αντέχει στο χρόνο; Η κερδοσκοπική», υπογράμμισε. Ο κ. Μυλόπουλος πρότεινε τρεις πυλώνες, επί των οποίων θα έπρεπε να χαραχθούν εναλλακτικές πολιτικές: Α) Βιώσιμη ανάπτυξη: πρόκειται για την ισόρροπη ανάπτυξη που δε φροντίζει μόνο την αύξηση των κερδών, αλλά επίσης την κοινωνική ευημερία και την περιβαλλοντική ακεραιότητα. Β) Φέρουσα ικανότητα: πρόκειται –όπως είπε- για το μέτρο της ισορροπίας ανάμεσα στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Όταν ξεπερνάμε τη μέγιστη αντοχή ενός οικοσυστήματος, το σύστημα καταρρέει σε αυτή την πίεση. «Η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού που δημιουργεί νησιά αστικοποιημένα, είναι μια ανάπτυξη που μακροπρόθεσμα θα ζημιώσει και την κοινωνία και το περιβάλλον και την οικονομία».; Ο κ. Μυλόπουλος τόνισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει πράσινη ανάπτυξη χωρίς πράσινο, χωρίς τον πρωτογενή τομέα. Γ) Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή: η μεσογειακή περιοχή πλήττεται από συχνότερες πλημμύρες, θερμότερα καλοκαίρια και εναλλαγή περιόδων ξηρασίας και μεγάλης έντονης βροχόπτωσης. Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, έχει υποδιπλασιαστεί η περίοδος επαναφοράς έντονων φαινομένων, -π.χ. πλημμυρών, γεγονός που πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν κατά τη χάραξη πολιτικών. Ο κ. Μυλόπουλος τόνισε καταληκτικά ότι κράτος και αυτοδιοίκηση πρέπει να βάλουν όρια στη φέρουσα ικανότητα. «Χρειάζονται δημόσιες πολιτικές και παρεμβάσεις. Χρειάζονται ενεργειακές κοινότητες και όχι ενεργειακά καρτέλ γιατί μόνο αυτές μπορούν να εγγυηθούν τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης. Τα νησιά θα τα χάσουμε λόγω της απαξίωσής τους. Να γυρίσουμε την πλάτη στις ιδιωτικοποιήσεις και τα ολιγοπώλια». Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κώστας Κάβουρας, Οικονομολόγος, υπ. Διδάκτορας, στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αντιπρόεδρος Περιφερειακού Συμβουλίου Αττικής, και συνεργάτης του Ινστιτούτου ΕΝΑ σημείωσε ότι αδιαμφισβήτητα τα νησιά έχουν αναπτυξιακές δυνατότητες. «Η εξάρτησή τους όμως από ευαίσθητα οικοσυστήματα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξάντληση των διαθέσιμων πόρων τους». Παράλληλα, ο κ. Κάβουρας ανέφερε ότι τα νησιά βιώνουν σήμερα μια συσσώρευση πολλαπλών πιέσεων: εντατικοποίηση τουρισμού, διάχυση της δόμησης, μεγάλες παρεμβάσεις στον ενεργειακό κλάδο. Οι πιέσεις αυτές δημιουργούν τόσο περιβαλλοντική επιβάρυνση, όσο και εντάσεις μεταξύ των κατοίκων, λόγω της κοινωνικής απονομιμοποίησης συγκεκριμένων αναπτυξιακών επιλογών. Ο κ. Κάβουρας αντιπρότεινε μια ανάπτυξη εντός ορίων που ουσιαστικά θα σηματοδοτεί μια συνειδητή αναγνώριση της φέρουσας ικανότητας και των αντοχών του κάθε οικοσυστήματος. «Ο χωρικός σχεδιασμός είναι αναγκαίος και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κανονικοποιητικό εργαλείο συγκεκριμένων τετελεσμένων και αυθαίρετων καταστάσεων», σημείωσε ο κ. Κάβουρας και πρόσθεσε ότι «η κοινωνική αποδοχή θεμελιώνεται μόνο από τη συμμετοχή των πολιτών από τη φάση ήδη του σχεδιασμού». Άναρχη δόμηση Ο κ. Μανώλης Μικέλης, Δήμαρχος Μήλου, έδωσε από τη μεριά του το πρίσμα των παραπάνω προβλημάτων από τη σκοπιά της τοπικής αυτοδιοίκησης. «Λόγω της άναρχης δόμησης, αντιμετωπίζουμε πολλά προβλήματα, που οφείλονται σε χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους που επί σειρά ετών δεν κατάφερε να βάλει κάποιους κανονισμούς και κάποιους περιορισμούς, που θα μπορούσαν να έχουν και πολιτικό κόστος», σημείωσε ο δήμαρχος Μήλου. Όσον αφορά τον όγκο της θεματολογίας των δήμων πρόσθεσε χαρακτηριστικά ότι οι νησιωτικοί δήμοι αντιμετωπίζουν ασύγκριτα πολλά θέματα, συγκριτικά με τους αστικούς. Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρθηκε στο ζήτημα των χρηματοδοτήσεων ενημερώνοντας ότι στη Μήλο είναι σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή έργα υποδομών ύψους 52 εκατ. «Το νησί σε λίγο θα είναι πράσινο, με καινούριους βιολογικούς και επεκτάσεις δικτύων. Όμως όλα αυτά δεν είναι αρκετά, χρειαζόμαστε περισσότερα προγράμματα». Ταυτόχρονα, ο κ. Μικέλης αναφέρθηκε στο μείζον πρόβλημα της ακρίβειας, επισημαίνοντας τη δυσκολία ανεύρεσης κρίσιμου προσωπικού, λόγω του δυσανάλογα υψηλού κόστους στέγασης. «Ο κόσμος δεν έρχεται να νοικιάσει σπίτια γιατί παίρνει 800-1000 ευρώ και το ενοίκιο κυμαίνεται από 600 έως 850 ευρώ και σε κατοικίες που δεν είναι τόσο αξιοπρεπείς». Ο κ. Μικέλης ανέφερε ότι ο δήμος έχει δώσει χρήματα για γιατρούς, -αγροτικούς και μόνιμους-, όπως και για εκπαιδευτικούς, για κατοικίες στους πυροσβέστες και τους λιμενικούς. «Όλα αυτά τα προβλήματα, επιβαρύνουν τους δήμους. Ένα νησί που προσφέρει στο ΑΕΠ, τόσο μέσω της εξόρυξης, όσο και μέσω του τουρισμού, δε γίνεται να μη μπορεί να χρηματοδοτηθεί, υπογράμμισε ο κ. Μικέλης. Πρέπει να φέρουμε τον κόσμο πίσω, ανοίγοντας προοπτικές. Γελιόμαστε αν νομίζουμε ότι υπάρχει πρωτογενής τομέας. Κάνουν 5 δωμάτια ή πουλάνε ένα κομμάτι γης και δεν τους ενδιαφέρει να ασχοληθούνε. Η ερημοποίηση είναι πολύ κοντά», προειδοποίησε ο δήμαρχος Μήλου. Ο κ. Μικέλης σημείωσε ότι όλα τα παραπάνω θα δημιουργήσουν φθορά και αποθάρρυνση στο θεσμό της τοπικής αυτοδιοίκησης, αφού σε λίγο καιρό δε θα ασχολούνται άνθρωποι που έχουν κάποιο όραμα και φαντασία. Κλείνοντας αναφέρθηκε στις προκλήσεις στον τομέα της ενέργειας: «Δεν υπάρχει περίπτωση μια οικονομία να ανθίσει χωρίς πρωτογενή τομέα και φτηνή ενέργεια. Εμείς την ενέργεια την κάναμε πανάκριβη. Έπρεπε να έρθει πιο σταδιακά η απολιγνιτοποίηση. Οι τιμές της ενέργειας ήταν αδύνατο να μη συμπαρασύρουν τα πάντα στην οικονομία. Και μιλάμε τώρα για ΑΠΕ. Να βάλουμε ανεμογεννήτριες στα νησιά μας, να αλλάξουμε τη βιοποικιλότητα, να αλλάξουμε το κλίμα, γιατί, για να γίνουμε οι μπαταρίες ποιανού; Το 50% της Μήλου είναι Natura», επεσήμανε χαρακτηριστικά ο δήμαρχος Μήλου. Στο ίδιο κλίμα, η κ. Αναστασία Ψάλτη, Μέλος του Δικτύου για Βιώσιμες Κυκλάδες και Πρόεδρος της ΑΜΚΕ Φωνές για το Αρχιπέλαγος συνέδεσε την ανθεκτικότητα των νησιών με τη συμμετοχικότητα και τη διαβούλευση. Κατ’ επέκταση, ανέφερε ότι βασικό συμπέρασμα από την επαφή με τις τοπικές κοινότητες είναι ότι η ανθεκτικότητα και η βιωσιμότητα των νησιών μας δε βρίσκεται μόνο στο τοπίο, αλλά στη σχέση κάθε κοινωνίας με τον τόπο της. «Ένα νησί είναι ανθεκτικό μόνο όταν η κοινωνία του κατανοεί την αξία των πόρων της, έχει ρόλο στις αποφάσεις και αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη που αγνοεί τη φέρουσα ικανότητα κάθε τόπου αποτελεί εξόρυξη και εξάντληση των πόρων του», σημείωσε η κ. Ψάλτη. Αναφερόμενη στις τρέχουσες προκλήσεις πρόσθεσε ότι σήμερα οφείλουμε να περάσουμε από τη «διαβούλευση βιτρίνα» στην ουσιαστική συναπόφαση. «Η ανθεκτικότητα δεν έρχεται αυτόματα, αλλά μέσα από θεσμική ενδυνάμωση. Βασίζεται δε σε τρεις άξονες: Α) συμμετοχικά τοπικά, πολεοδομικά σχέδια, που δε θα είναι απλώς τεχνικά ή επενδυτικά εργαλεία Β) ενεργειακές και υδατικές κοινότητες: η διαχείριση των πόρων γίνεται δίκαιη μόνο όταν η τοπική κοινωνία έχει έλεγχο και ιδιοκτησία των υποδομών. Οι κάτοικοι πρέπει να είναι συνιδιοκτήτες, όχι απλοί καταναλωτές. Γ) παρατηρητήριο βιώσιμου τουρισμού και επιστροφή πόρων στην κοινωνία σε δημόσιους χώρους, υποδομές και φυσικούς πόρους. «Ο τουρισμός δεν μπορεί απλώς να απομυζά και να φεύγει από τον τόπο», κατέληξε η κ. Ψάλτη. Ενεργειακές κοινότητες Ολοκληρώνοντας το πάνελ, η κ. Βασιλική Ανδρεαδέλλη, Μέλος της ενεργειακής κοινότητας «ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΟ» Λέσβου τοποθετήθηκε αναφορικά με τις ενεργειακές κοινότητες. Πρόκειται για τοπικούς αστικούς συνεταιρισμούς αποκλειστικού σκοπού μέσω των οποίων οι πολίτες είτε ως φυσικά, είτε ως νομικά πρόσωπα μπορούν να δραστηριοποιηθούν στον ενεργειακό τομέα, αξιοποιώντας τις καθαρές πηγές ενέργειας. Σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμησης της Ενεργειακής Ένδειας, το Βόρειο Αιγαίο αποτελεί την τρίτη περιφέρεια της χώρας στον τομέα της ενεργειακής φτώχειας. Το «Ηλιοτρόπιο» ιδρύθηκε το 2022. Βασικοί του σκοποί είναι η εγκατάσταση ΑΠΕ για την παραγωγή, αποθήκευση, ιδιοκατανάλωση ή πώλησή της, η διαμονή ηλεκτρικής ενέργειας εντός της περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, η ενημέρωση, εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των πολιτών για θέματα ενεργειακής αειφορίας, όπως και οι δράσεις υποστήριξης ευάλωτων καταναλωτών. «Ασχολούμαστε επίσης με τη διερεύνηση των δυνατοτήτων της γεωθερμίας, καθώς η Λέσβος είναι ένα νησί πλούσιο σε γεωθερμία», ανέφερε η κ. Ανδρεαδέλλη. «Που βρισκόμαστε τώρα: Έχει υπογραφεί το συμβόλαιο με το ΔΕΔΔΗΕ και έχει ολοκληρωθεί και λειτουργεί η κατασκευή φωτοβολταϊκού πάρκου (100kW) στην τοποθεσία Ακράσι. Πρόκειται για έργο αυτοπαραγωγής που δημιουργήθηκε από ίδιους πόρους μελών της κοινότητας», σημείωσε η κ. Ανδρεαδέλλη λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «βλέπουμε πλέον μείωση στους λογαριασμούς της ενέργειας». Τη συζήτηση συντόνισε η Αγγελική Μητροπούλου, Δρ. Πανεπιστημίου Αιγαίου, Συντονίστρια Ομάδας Τουρισμού, Νησιωτικότητας και Γαλάζιας Οικονομίας του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών – ΕΝΑ.